Thời nào
cũng vậy, họ Trương Quang ở làng Mai Xá luôn nổi tiếng với nhiều nhân
sĩ, trí thức hào hiệp. Những năm đầu thế kỷ 20, chí sĩ Hoàng Hữu Huy đã
có thơ ca tụng tài năng của dòng họ này: “Trương Quang ông Trợ thơ trăm
cuốn”. Bây giờ dòng họ Trương Quang tập trung phần lớn ở xã Gio Mai,
huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị.
Lấp lánh từng trang gia phả
 |
| Di tích lịch sử đình làng Mai Xá, nơi diễn ra cuộc khởi nghĩa giành chính quyền vào tháng 8-1945 do ông Trương Quang Phiên lãnh đạo. |
Ông
Trương Quang Thể, 60 tuổi, trưởng tộc Trương Quang ở làng Mai Xá mấy hôm
đầu tháng 7 Âm lịch bận rộn lên danh sách con cháu đạt giải học sinh
giỏi các cấp, đỗ đạt cao cho buổi lễ phát thưởng của dòng họ vào ngày
10-7 Âm lịch (22-8). Ông Thể không nhớ hết có bao nhiêu con cháu của họ
mình đạt giải nên phải nhờ trưởng ban khuyến học của họ, anh Trương
Quang Bình, mang sổ sách đến để viết giấy mời cho đầy đủ, không để sót.
“Các cháu chăm học, mình phải động viên kịp thời”, ông Thể nói.
Trưởng tộc
Trương Quang Thể thường kể lại truyền thống vẻ vang của dòng họ cho con
cháu nghe. Khi đất nước bị giặc Pháp đô hộ, vua Duy Tân ngự giá ra Cửa
Tùng lấy cớ nghỉ mát nhằm che mắt giặc để tìm người thân tín bàn chuyện
Cần Vương cứu nước. Ở Quảng Trị lúc ấy mọc lên 6 vườn đào tụ nghĩa,
trong đó vườn đào ở Mái Xá (Gio Linh) do cụ Trương Quang Cung lập ra.
Các môn đệ của vườn đào Mai Xá họp mặt khi ở Bến Đục, lúc ở Lòi (một
vùng rừng rậm). Các cụ còn nhớ rõ ràng mỗi độ xuân về, Lòi Mai Xá mai
vàng nở thắm, vì thế vườn đào Mai Xá được gọi là “Mai vàng tụ nghĩa Cần
Vương”. Trong những lần tụ nghĩa ấy, các cụ đọc Hịch Cần Vương kêu gọi
người dân đứng lên phò vua đánh Pháp. Bấy giờ, con cháu của dòng họ có
cụ Trương Quang Đông, đi lính Cần Vương, được phong hàm bát phẩm. Hàng
đêm, vợ con cụ tự nguyện nấu cơm, vắt thành hàng trăm vắt nhỏ trộn muối
mè để phát cho những người đang đánh giặc.
Khi tổ chức
Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội (TNCMĐCH) được Nguyễn Ái Quốc lập ra,
những năm 1925-1929, Chi hội TNCMĐCH huyện Gio Linh ra đời, trong đó có
2 người thuộc dòng họ Trương Quang, ông Trương Quang Phiên và Trương
Quang Côn. Năm 1929, các hội viên tham gia rải truyền đơn kêu gọi thành
lập Đảng Cộng sản. Địch truy lùng, nhiều hội viên bị bắt, các ông Trương
Quang Phiên, Trương Quang Côn bị kết án tù giam.
|
Họ Trương Quang ở làng Mai Xá có 68
gia đình nhưng có đến 26 liệt sĩ, có gia đình có đến 3 liệt sĩ. Dòng họ
này có gần 200 cử nhân cao đẳng, đại học; 15 người là thạc sĩ và tiến
sĩ. Con cháu của dòng họ công tác khắp các bộ, ban ngành, viện từ Trung
ương đến địa phương với các chức vụ như: đại sứ của Bộ Ngoại giao, vụ
trưởng của bộ Công nghiệp trước đây, vụ trưởng Vụ Pháp chế của bộ Công
Thương, giảng viên, cán bộ ở các trường đại học lớn tại Hà Nội, TP Hồ
Chí Minh.
|
Khi thời cơ
của cách mạng tháng 8-1945 đến, tại sân đình làng Mai Xá, ông Trương
Quang Phiên đã lãnh đạo nhân dân đứng lên giành chính quyền, chuẩn bị ra
mắt Ủy ban khởi nghĩa. Ông Trương Quang Côn, Chủ nhiệm Việt Minh xã,
tập hợp bà con tiến về thị xã Quảng Trị mừng Quốc khánh 2-9-1945. Và sau
đó, ông Trương Quang Phiên trở thành người lãnh đạo cao nhất tỉnh Quảng
Trị-Chủ tịch Ủy ban kháng chiến hành chính tỉnh.
Truyền thống “lấy tri thức làm vốn”
Những sáng
kiến dạy học từ những năm ba mươi của ông Trương Quang Phiên ở làng Mai
Xá sau này đã được áp dụng khắp địa phương Quảng Trị trong những ngày
mới khởi nghĩa. Nhờ vậy, chưa đầy một năm sau Cách mạng Tháng Tám, Quảng
Trị đã có hàng vạn người đọc thông viết thạo. Lịch sử giáo dục Quảng
Trị ghi nhận ông Trương Quang Phiên là người có công lớn trong việc phát
triển nền giáo dục cách mạng.
Tự hào về
các bậc tiền nhân, tuy mưu sinh bằng nghiệp cày cấy nhưng các gia đình
họ Trương Quang ở làng Mai Xá sau này ai cũng quyết tâm đưa con em mình
tới “cửa cử nhân”. Vợ chồng ông Trương Quang Giáo làm ruộng và bán rau
nhưng nuôi 6 con vào đại học. Để được đi học, ngày đó con của ông Giáo
phải thay nhau nghỉ học, ở nhà giúp bố mẹ. Đợi người anh tốt nghiệp ra
trường rồi, người em mới tiếp tục đi học, dù muộn so với bạn bè cùng
trang lứa. Nhờ sự thông minh và chăm chỉ đó mà các con của ông Giáo nay
đều trở thành những cán bộ giỏi. Các cháu nội ngoại của ông cũng hễ thi
là đỗ, mà toàn những trường đại học “cỡ bự” như Bách khoa, Kinh tế, Ngân
hàng... Mỗi độ tháng tám, gia đình ông Giáo luôn tràn ngập niềm vui vì
con cháu hiển vinh tề tựu, ôn lại truyền thống hiếu học của gia đình.
|
“Họ Trương Quang là một trong những
dòng họ thành đạt nổi tiếng ở tỉnh Quảng Trị. Con em của dòng họ cần cù,
hiếu học. Sau khi học hành đỗ đạt, họ giữ những chức vụ cao và là những
người rất yêu nước, phụng sự Tổ quốc. Thời nào dòng họ này cũng có
những người con góp phần viết nên những trang sử mới cho dân tộc”.
Ông Trương Sĩ Tiến - nguyên Phó Chủ tịch UBND kiêm Chủ tịch Hội Khuyến học tỉnh Quảng Trị |
Người làng
còn tự hào về ý chí vượt khó vươn lên của những sinh viên, cử nhân của
họ Trương Quang. Trương Quang Chính, tân sinh viên của Đại học Kinh tế
TPHCM, tranh thủ những ngày chưa tựu trường gánh hàng rong đi bán giúp
mẹ. Gánh hàng này nguyên mẹ em vẫn đi bán hàng ngày để kiếm tiền nuôi
hai con học đại học. Nay mẹ không may đổ bệnh liệt giường, hai anh em
Trương Quang Minh và Trương Quang Chính hàng ngày thay mẹ gánh hàng lên
chợ ngồi bán, nhận được sự cảm thông và thán phục của nhiều người.
Xuất sắc
hơn hết trong thế hệ 8X của họ Trương Quang là em Trương Quang Bình An,
con ông Trương Quang Xá. Khi còn học THPT ở Quảng Trị, An đạt giải 3 Vật
lý quốc gia, rồi được vào học lớp đào tạo kỹ sư chất lượng cao Việt -
Pháp chuyên ngành Vật liệu tiên tiến của Đại học Bách khoa TPHCM. Bây
giờ Bình An bước vào năm học thứ 5. Kết thúc năm học rồi, nhờ đạt kết
quả học tập giỏi nên em là sinh viên duy nhất của chuyên ngành này tại
Việt Nam vừa được sang Pháp tham quan học hỏi bổ trợ cho ngành học của
mình.
Ông Trương
Quang Thể, trưởng tộc Trương Quang, tự hào: “Đất này nghèo nhưng giàu
chữ!”. Với phương châm lấy nhân tài làm gốc, lấy tri thức làm vốn, hy
vọng vùng quê cát Gio Mai sẽ bừng lên trong nay mai.
LAM KHANH ( SGGP)
0 comments:
Post a Comment