Trương Công Thành - Ông tổ nghề khảm trai

Từ vỏ con trai sống ở ao hồ, cửa sông vương vãi, cáu bẩn, dưới bàn tay tài nghệ của người thợ, tạo nên vô vàn sản phẩm óng ả, nuột nà, sang trọng. Đó là những mặt hàng mỹ nghệ tinh xảo: Khay, đĩa, ấm, chén, bàn cờ, lọ hoa… mặt hàng trang sức là những kẹp tóc, khuyên tai, mặt nhẫn, vòng cổ xà cừ… mặt hàng gắn liền đồ gỗ cỡ đại như sập gụ, tủ chè, tràng kỷ, sa lông, giường kiểu… và không thiếu những câu đối, hoành phi, bức tranh treo tường với nhiều đề tài phong phú… 

Sau gần 1000 năm kể từ buổi khai nghề, nghề khảm trai Chuôn Mỹ, Chuôn Ngọ vẫn tiếp tục phát triển và thị trường ngày càng rộng mở. Tại ngôi làng cổ này, nhà nhà làm nghề, người người làm nghề. Nhìn mấy cháu nhỏ lên bảy lên tám ngồi cẩn, ghép từng mảnh trai li ti vào cành nhánh trên một bức tranh quê, những chi tiết tinh tế, chim muông, cành lá… ngỡ như tất thảy đều là nghệ nhân. 

Truyền thuyết và thần phả đình làng Chuông Ngọ kể rằng: Vào thời kỳ nhà Lý, về phía Nam kinh thành Thăng Long ở phường Ngọ, Chuyên Mỹ, huyện Quảng Uyên có đôi vợ chồng ông Truơng Công Huy và bà Trần Thị Mai ước mong có một người con trai. Một đêm bà nằm mộng thấy hào quang sáng rực, một con rồng trắng bay vào nhà hóa thành bông sen hương thơm ngát, bà hái lấy bông sen đó và coi như vật báu. Ít lâu sau bà mang thai và sinh hạ được một cậu con trai đặt tên là Thành. Lúc nhỏ, Trương Công Thành rất chăm chỉ học và nổi tiếng thông minh, năm 17 tuổi thi đỗ Thái học sinh và làm đến chức Tướng công Phù Quảng Bá, được Lý Đạo Thành gả con gái là Lý Tố Hương cho. Khi quân Tống sang xâm lược, ông được triều đính cử giữ chức Tây đạo Tướng quân Tham tán, phò Nguyên soái Lý Thướng Kiệt đem quân Bắc phạt.

Sau khi dẹp giặc, bờ cõi yên bình, cụ từ quan đi ngao du sơn thuỷ… Lần đó, trong một cuộc dạo chơi trên biển, cụ phát hiện thấy những mảnh vỏ sò, trai, ốc trôi dạt vào bờ, lấp lánh sắc màu tự nhiên… Về sau, cụ nảy ra ý tưởng "ghép những mảnh vỏ để làm sao tạo ra các họa tiết hoa văn lộng lẫy, sinh động”… Ý tưởng trở thành hiện thực, rồi phát triển thành nghề khảm cho tới ngày nay…”.

Hiện nay, người dân Chuôn Ngọ đã xây dựng xong ngôi đình thờ cụ Trương mới (2002) (dựa trên nền tảng của ngôi đình cũ đã bị chiến tranh tàn phá). Nơi đây được trang trí những bức hoành phi, câu đối do các bàn tay tinh xảo nhất của làng khảm thể hiện. Nổi bật nhất là bức Đại tự có ghi 4 chữ "Công cái hoàn vũ" (Tạm dịch: Công đầu là gìn giữ bờ cõi), toàn bằng xà cừ (ốc đỏ), có thể nói đây là bức đại tự khảm lớn nhất Việt Nam hiện nay. Tất cả tác phẩm trưng bày ở đình này đều do dân làng và khách thập phương cung tiến thể hiện lòng Thành kính với nghệ tổ (Cụ Trương).

Dương Minh (tổng hợp)

Share on Google Plus